Eğitimci Yazarlık
Munzur Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Zaza Dili ve Edebiyatı
Eğitimci Yazarlık Yazıları – Bahar 2025
Ortaokullarda Zazaca Dersi ve Sorunlar
Zazaca dersinin seçmeli ders olarak tercih edilme durumu, karşılaşılan zorluklar ve çözüm önerileri:
•
İletişim Eksikliği: Okul yönetimi, okul aile birlikleri ve sınıf anneleriyle yeterince iletişim kurulmadığı belirtildi. Bu durum, dersin tanıtımında ve tercih edilme oranında olumsuz bir etki yaratıyor.
•
Öğrenci Motivasyonu: Zazaca dersini seçen öğrencilerin motivasyonunun yüksek olduğu, ancak bu motivasyonun çeşitli etkinliklerle desteklenmesi gerektiği vurgulandı.
•
Halkın Tutumu: Genel olarak halkın Zazaca'ya ilgisinin düşük olduğu ve bazı önyargılar taşıdığı ifade edildi. Bu durum, ailelerin çocuklarını bu dersi seçmeye teşvik etmesini zorlaştırıyor.
• Üniversitenin Rolü: Üniversitedeki akademisyenlerin ve öğrencilerin bu sürece daha fazla destek vermesi gerektiği belirtildi. Özellikle ders seçim dönemlerinde aktif olarak sürece dahil olmamızın önemli olduğu vurgulandı.
Değerlendirme ve Öneriler
• İletişim Güçlendirilmeli: Okul müdürleri, okul aile birlikleri ve sınıf anneleriyle düzenli iletişim kurulmalı. Zazaca dersi veren öğretmenlerle iş birliği yaparak daha etkili tanıtım çalışmaları yürütülmeli.
• Etkinlikler Düzenlenmeli: Öğrencilerin ilgisini artırmak için okullarla iş birliği içinde etkinlikler organize edilmeli. Bu etkinliklere sadece Zazaca dersini seçen öğrenciler değil, diğer öğrenciler de dahil edilerek farkındalık oluşturulmalı. Zazaca dersini seçen öğrenciler, dersin onlara kattıklarını ve deneyimlerini diğer öğrencilere ve velilere anlatabilir
• Ailelere Bilgilendirme Yapılmalı: Ders seçimleri öncesinde aileleri bilinçlendirmek amacıyla bilgilendirme broşürleri hazırlanabilir. Velilerle de toplantılar yapılıp, farklı yaş gruplarından kişilerin Zazaca bilmenin avantajlarını anlatması sağlanabilir. Ayrıca, üniversite hocaları ve öğrencileriyle bir araya gelerek bu konuda ortak çalışmalar yürütülebilir.
• Okul Yönetimi ve Öğretmenlerle İş Birliği Artırılmalı: Okul müdürü ve öğretmenler, hangi konularda destek bekliyorsa bu alanlarda çalışmalar yaparak sürece katkı sağlamalıyız. Üniversitedeki etkinliklerimize okul müdürünü ve öğretmenleri davet ederek, onların da sürece dahil olmasını sağlayabilir ve aynı zamanda kendilerine olan saygımızı ve değerimizi gösterebiliriz. Bu sayede, iş birliğimizi güçlendirirken, onların desteğini ve ilgisini de pekiştirmiş oluruz.
• Dil ve Kültüre Sahip Çıkılmalı: Üniversite öğrencileri olarak Zazaca'ya ve kültürel mirasımıza olan ilgimizi göstermeliyiz. Yaptığımız çalışmalarla bu ilgiyi somutlaştırarak toplumsal farkındalık oluşturabiliriz.
Okul Müdürünün Zazaca Dersine Yaklaşımı
Okul müdürü Rıza Boyraz, Zazaca dersine olumlu ve destekleyici bir yaklaşım sergilemektedir. Ders seçim sürecinde aileleri bilgilendirme toplantıları düzenleyerek sürece katkı sağladığını belirtmiştir.
Ders Seçimini Artırmak İçin Yapılabilecekler
Dersi seçen öğrenci sayısını artırmak için:
• Okul yönetimi ve öğretmenlerin ailelerle daha fazla iletişim kurması.
• Üniversite öğrencileri ve akademisyenlerin ders seçim sürecine aktif olarak destek vermesi.
• Zazaca’nın günlük hayattaki önemini vurgulayan posterler hazırlanıp okullara asılabilir.
• Bilgilendirici etkinlikler ve kültürel organizasyonlar düzenlenmesi gerekmektedir.
Bu görüşme, Zazaca'nın seçmeli ders olarak daha fazla öğrenci tarafından tercih edilmesi için yapılması gerekenleri daha iyi anlamamızı sağladı. Üniversite ve okul iş birliğiyle, dilin yaygınlaştırılması ve öğrencilere tanıtılması konusunda etkili çalışmalar yürütülebilir.
Seda ATAMAN
3. Sınıf öğrencisi
______________________________________________________________________________
Okul Ziyareti Gözlemi
Gönüllülük dersi kapsamında, Munzur Üniversitesi Zaza Dili ve Edebiyatı 3. sınıf öğrencileri olarak hocamız Hıdır Sönmez eşliğinde Hürriyet Ortaokulu’nu ziyaret ettik. Ziyaretimizin amacı, Zaza dilini seçmeli ders olarak seçen öğrenciler, veliler, okul yönetimi ve eğitmen hocalarla görüşmekti. Bu görüşme sonrası her katılımcının gözlemlerini kısaca yazıya dökerek Zaza dili ile ilgili eğitim kurumlarındaki sorunlara ve çözüm önerilerine katkı sunmaktı.
Benim için de ilk olan bu deneyimle ilgili gözlemlerimi şöyle sıralayabilirim:
1. Munzur Üniversitesi’nin, başta Rektörümüz ve Zaza Dili ve Edebiyatı Bölümü yöneticilerinin Zaza diline hassasiyet göstermesi ve bu konuda böyle bir çalışmaya önayak olmaları çok önemlidir.
2. 7 Mart 2025 tarihinde Hürriyet Ortaokulu Müdürü Sayın Rıza Boyraz’ı ziyaret ettik. Sağ olsun, bizi çok sıcak karşıladı. Sayın Boyraz’ın anlattıklarından, velilerin öğrencilere tanınan Zaza dili ile ilgili seçmeli ders haklarına ilgisiz oldukları sonucunu çıkardım. Ayrıca, okul müdürleri ve öğretmenlerin de bu konuya yeterince ilgi göstermediği izlenimini edindim ancak Rıza Boyraz müdürümün konu ile ilgili büyük çaba gösterdiğini ve bu konuda yoğun mesai harcadığını da biliyorum. Bu nedenle, periyodik olarak okul idarecileri ve öğretmenleri ziyaret edip konu hakkında görüş alışverişinde bulunmanın gerekli olduğunu düşünüyorum.
3. Zaza dili seçmeli dersini seçen öğrencilerle görüşme fırsatımız olmadı. Ancak, sosyal ve kültürel faaliyetlerle bu öğrencileri ziyaret edip onları motive etmenin yararlı olacağı kanaatine vardım. Hatta yaz okulları, geziler ve eğitime yönelik destekleyici materyalleri hediye ederek ilgilerini artırmanın faydalı olacağını düşünüyorum.
4. Okul idarelerini ziyaret ederek, mümkünse eğitim sırasında Zaza diliyle müzik yapan müzisyenlerin desteğiyle sınıflarda canlı performans sergilemek, edebiyatçılar ile öğrencilerin seviyelerine hitap eden okumalar gerçekleştirmek önemlidir.
5. Çocukların ailelerini ziyaret ederek çok dilli eğitimin faydalarını anlatmak ve bölgenin büyük bir kesiminin konuştuğu bu dilin tarihsel, sosyal ve inançsal kolektif hafızadaki önemini aktarmak da etkili olacaktır.
6. Öğrenci velilerinin, Zaza dili seçmeli dersini seçtikleri takdirde resmiyet açısından hala tedirginlik yaşadıklarını fark ettim. Bu konuyla ilgili olarak, yasa koyucular ve eğitim kurumlarının en yetkili isimleriyle görüşmeler yaparak devletin bu hakkı yasal olarak tanıdığını kamuoyuna duyurmaları sağlanmalıdır.
7. Bu gözlem ve ziyaretlerin, Munzur Üniversitesi tarafından teşvik edildiğinin gerek okul yönetimleri gerekse öğrenci velileri tarafından bilinmesi, bu konudaki çabalara olumlu bir katkı sağladığını gösterdi. Bunu önemli buluyorum ve ara verilmeden bu çalışmanın devam etmesini diliyorum.
Cemal TAŞ
3. Sınıf öğrencisi
3. Sınıf öğrencisi
______________________________________________________________________________
Zazaca Dersi için Neler Yapmalıyız?
Zazaca, Türkiye’nin doğusunda ve güneydoğusunda yaşayan Zaza halkının konuştuğu bir dildir. Hint-Avrupa dil ailesinin İran dilleri grubunda yer alan Zazaca, Kürtçe, Farsça ve diğer İran dilleri ile akrabalık gösterir. Günümüzde özellikle Bingöl, Tunceli, Diyarbakır, Elazığ, Adıyaman gibi illerde konuşulmaktadır. Ayrıca göç nedeniyle Avrupa’da da Zazaca konuşan topluluklar bulunmaktadır.
Zazacanın kökeni, İran coğrafyasından göç eden topluluklara dayandırılmaktadır. Bu dil, tarihsel olarak Kuzeybatı İran dilleri ailesine aittir. Zazaların tarihine dair yazılı belgeler
sınırlı olsa da dilbilimsel analizler, Zazacanın binlerce yıllık bir geçmişe sahip olduğunu göstermektedir. Zazaca, tarih boyunca birçok farklı etkene maruz kalmıştır. Osmanlı döneminde resmi bir statüye sahip olmayan Zazaca, genellikle yerel halkın gündelik yaşamında kullanılmıştır. Cumhuriyet döneminde de Zazaca üzerinde baskılar görülmüş ve dilin yazılı literatürü sınırlı kalmıştır. Ancak son yıllarda Zazaca üzerine yapılan akademik çalışmalar artış göstermiştir.
Zazaca, zengin bir kelime hazinesine ve kendine özgü deyimlere sahiptir. Halk hikâyeleri, ninniler, türküler gibi birçok sözlü edebiyat ürünü Zazacanın kültürel derinliğini yansıtır. Zazaca, sadece bir dil değil, aynı zamanda bir kültür taşıyıcısıdır. Zaza halkının tarihini, yaşam biçimini ve değerlerini anlamak için Zazacanın korunması büyük önem taşır. Dilin yaşatılması için gençlere Zazaca öğretimi özellikle resmi eğitim kurumlarında bu dilin öğretimine önem verilmesi ve yazılı kaynakların artırılması gereklidir.
Yaptığım gözlemler sonucunda kendimce yapılması gerekenleri şöyle sıralayabiliriz:
1. Özellikle kaybolma tehlikesi altında olan Zazacanın ülkedeki Devlet tarafından dikkate alınması ve bu dilin kaybolmasını önleyici tedbirlerin alınması gerektiği düşüncesindeyim. Bununda yerelde bulunan sivil toplum kuruluşları ve siyasi patilerin gündeme getirmeleri gerekir. Buna yönelik gerçekçi çalışmaların ortaya konulması büyük önem arz etmekte.
2. Şu an okullarda seçmeli olarak öğretiminin yapılması yeterli değildir. Bunun yanında özellikle Zazacanın ağırlıklı konuşulduğu bölgelerde zorunlu ders statüsüne alınması gerekiyor.
3. Bu dili ana dili olarak kabul eden kesimler tarafından resmi eğitim kurumları dışında bizzat kendi aile ortamlarında konuşulması gerektiği büyük önem taşımaktadır. Bundan dolayı Zaza Dili ve Edebiyatı Bölümü tarafından aileleri bilgilendirici ev ziyaretlerinin yapılması veya buna yönelik sosyal medya araçları kullanılmalıdır.
4. Yerelde bulunan TV, radyo kanalları bu dilin önemine vurgu yapacak bir takım programların yapılmasına ağırlık vermeli.
5. Bu dili ana dili olarak kabul eden sanatçı, yazar ve diğer tanınmış kişiler ile iş birliği şeklinde bilgilendirici panel, sempozyum vb. etkinlikler yapılabilir.
6. Bu dilin normal hayatta önemine dikkat çekerek buna yönelik istihdam olanakları yaratılmalı.
7. Üniversite akademik programında yer alan, Ders verme pratiği dersi okullar ile iş birliği içerisinde bizzat okul ortamında staj olarak düzenlenebilir. Bu hem yeni yetişen eğitimci için hem de bu dersi veren öğretmen açısından verimi artıracak bir durum yaratabilir.
8. Bir diğer önemli nokta ise dersin işlenmesi, uygun ortam ve koşullar sağlandığında köylere ziyaretler gerçekleştirip, orda yaşayan insanlarla sohbet şeklinde işlenebilir.
İnan EROL
3. Sınıf öğrencisi